1400/04/21

زاینده رود، مهم‌ترین و پر آب‌ترین رود در حوضه آبریز گاو‌خونی، واقع در استان اصفهان است. زاینده رود که از زردکوه بختیاری سرچشمه می‌گیرد، یکی از مهم‌ترین رودهای ایران و همچنین پر آب‌ترین رود در حوضة آبریز مرکزی ایران نیز به شمار می‌آید.

 

حجم متوسط جریان سالانة این رود به حدود یک میلیارد متر مکعب می‌رسد. آب این رودخانه عمدتاً از برف‌هایی است که در فصول سرد سال می‌بارد.

 

سرچشمه زاینده‌رود به شکل حوضی مدور با مساحتی در حدود سیصد زرع می‌باشد که به «چشمه جانان» معروف است. چشمة مذکور در این ناحیه می‌جوشد و به طرف مشرق سرازیر می‌شود. پس از طی سه فرسنگ، به چشمه دیگری به نام «چهل چشمه» می‌رسد.

 

همچنین از سمت شمال این منطقه، یعنی ناحیة فریدن، دو چشمة بزرگ دیگر به نام «خُرِسنگ» و «کودَنگ» به جانانه‌رود ملحق می‌شود. انشعاب دیگری نیز به نام زرین‌رود از طرف جنوب یعنی چهارمحال به این رودخانه اضافه می‌شود. منبع اصلی انشعاب‌ اخیر زیر‌ِ کوهی قرار دارد که زردکوه نامیده می‌شود.

 

فاصله زردکوه بختیاری تا شهرکرد مرکز استان چهارمحال و بختیاری، 105 کیلومتر است بیشترین میزان تأمین آب رودخانه و سد زاینده رود در حوضه استان چهارمحال و بختیاری است. 

 

در منابع تاریخی از زاینده ‌رود با نام‌های مختلفی چون «زرن‌ رود»، «زرند رود»، «زرین‌ رود»، «زند رود»، «زنده ‌رود»، «زن‌ رود» و... یاد شده، از جمله مؤلف حدود العالم در وصف شهر سپاهان (اصفهان)، اشاره به رودی دارد که بی‌تردید همان زاینده رود است: «[سپاهان] شهری خرم است و بسیار نعمت‌ ... اندر جبال، و او را رودیست کی آنرا زرن رود خوانند کی اندر کشت و برز او بکار شود...». امّا حمدالله مستوفی قزوینی از زاینده رود با نام زنده رود یاد می‌کند.

 

علت نامگذاری این رود بدین جهت است که درطول مسیر خود باغات و کشتزارهای فراوانی را آباد و زنده می‌کند. به همین خاطر به این رود زنده رود نیز می‌گویند.

 

طول رودخانه زاینده رود 405 کیلومتر، شیب متوسط 3 درصد، میانگین آبدهی سالانه 1053 میلیون متر مکعب و وسعت حوضه آبگیر حدود 27100 کیلومتر مربع است،این رودخانه به باتلاق گاوخونی در استان اصفهان می ریزد.

 

در سال‌های اخیر انحراف آب از سر شاخه‌های کارون از طریق تونل‌های انتقال آب کوهرنگ، موجب تقویت میانگین آب‌دهی این رود و در نتیجه امکان صدور آب از طریق کانال‌های مصنوعی به شهرهای یزد و کاشان را فراهم کرده است.